احادیث زیبا از امام حسن مجتبی علیه السلام

1 _هر كسى كه خداوند را عبادت و اطاعت كند، خداى متعال همه چیزها را مطیع او گرداند.

2 _همانا محبّت و دوستى با ما (اهل بیت رسول اللّه) سبب ریزش گناهان - از نامه اعمال - مى شود، همان طورى كه وزش باد، برگ درختان را مى ریزد.

3 _كسى كه قرآن را - با دقّت - قرائت نماید، در پایان آن - اگر مصلحت باشد - دعایش سریع مستجاب خواهد شد و اگر مصلحت نباشد در آینده مستجاب مى گردد.

4_همانا در این قرآن چراغ هاى هدایت به سوى نور و سعادت موجود است و این قرآن شفاى دل ها و سینه ها است.

5 _خداوند متعال ماه رمضان را براى بندگان خود میدان مسابقه قرار داد. پس عدّه اى در آن ماه با اطاعت و عبادت به سعادت و خوشنودى الهى از یكدیگر سبقت خواهند گرفت و گروهى از روى بى توجّهى و سهل انگارى خسارت و ضرر مى نمایند.

6 _هر كه با علماء بسیار مجالست نماید، سخنش و بیانش در بیان حقایق آزاد و روشن خواهد شد، و ذهن و اندیشه اش باز و توسعه مى یابد و بر معلوماتش افزوده مى گردد و به سادگى مى تواند دیگران را هدایت نماید.

7 _علم و دانش را - از هر طریقى - فرا گیرید، و چنانچه نتوانستید آنرا در حافظه خود نگه دارید، ثبت كنید و بنویسید و در منازل خود - در جاى مطمئن - قرار دهید.

8 _هركس خدا را بشناسد، (در عمل و گفتار) او را دوست دارد و كسى كه دنیا را بشناسد آن را رها خواهد كرد.

دستگیری از نیازمندان، براساس اصول اخلاق اسلامی

انفاق، از دیدگاه امام حسن مجتبی(علیه السلام)

ماه مبارک رمضان ماه بخشش، انفاق، نوع دوستی و عدالت طلبی در جوار سفره کرامت پروردگار است اما از آنجا که همواره عدم شناخت و ناآگاهی نسبت به اصول صحیح فرهنگ دینی در خصوص چگونگی رفع نیاز مستمندان، منجر به سو استفاده و خروج ارزش های معنوی، از معیار واقعی اخلاقی اسلامی شده و جامعه را دچار معضل رشد تکدی گری می سازد.

15 رمضان، روز میلاد امام حسن مجتبی(علیه السلام) فرصتی دست داد تا در خلال زندگی پر بار این حضرت، به بررسی بحث انفاق و فقر زدایی در جامعه از دیدگاه زندگی ایشان بپردازیم.


دستگیری از نیازمندان، براساس اصول اخلاق اسلامی

می‌توان گفت که بارزترین ویژگی امام مجتبی(علیه السلام) که بهترین سرمشق برای دوستداران اوست، بخشندگی بسیار و دستگیری از دیگران است.


امام حسن(علیه السلام)، نمونه بارز انفاق و ایثار

علاوه بر آن که امام (علیه السلام) سه بار کلیه اموال خود را در راه خدا انفاق نمودند در موارد فراوان بخشش های مالی نسبت به نیازمندان می کردند به گونه ای که در نمونه ای از آنها، دو برابر درخواست و نیاز کسی به او مال می بخشند و در موردی دیگر به کسی هزار گوسفند و هزار دینار وجه نقد عطا می کنند تا او را از تنگناهای فقر و نداری نجات دهند و نیازهای گوناگونش را مرتفع نمایند.

امام حسن مجتبی(علیه السلام) در حالی این انفاق و بخشش ها را در راه خدا انجام می دادند که دارای دو خصلت نیکوی ممزوج در صفت انفاق و سخاوت بودند.

خصلت اول این گونه تجلی می یافت که وقتی امام (علیه السلام) از برکت مالی که بخشوده اند تحسین می شدند می فرمودند: «برکت سائل زیادتر بود که ما را شایسته این کار خیر و بذل و بخشش در راه خدا قرار داد» و خصلت شایسته دیگر این بود که امام (علیه السلام) سعی داشتند نیاز نیازمندان را کشف کنند و قبل از درخواست آنان مرتفع نمایند.

امام (علیه السلام) می فرمودند: «بخشش و خیر واقعی آن است که بدون سئوال و درخواست باشد».

نمونه هایی از بخشش و رفع نیاز فقرا توسط امام حسن مجتبی(علیه السلام):


آورده‌اند روزی امام مجتبی(علیه السلام) شنید مردی در دعا با پروردگار خویش با گریه می‌گوید: «خدایا! ده هزار درهم به من روزی بده.» امام وقتی سخن او را شنید سریع از مسجد به خانه برگشت و به همان مقدار درهم از خانه برداشت و به او داد.

مرد، بسیار خوشحال شد؛ اما وقتی خواست سکه‌ها را ببرد نتوانست آن را حمل کند. رو به امام کرد و گفت: «اکنون دو نفر را صدا بزن که این سکه‌ها را برای من حمل کنند». امام، عبایش را از دوش برداشت و سکه‌ها را درون آن گذاشت و دستور داد تا آن را برای مرد ببرند؛ اما دیگر درهمی در میان نبود که به آن دو نفر بدهد.

غلامان حضرت گفتند والله ما عندنا درهم؛ دیگر(حتى)درهمی نداریم، امام فرمود: (اَکِنِّی أَرْجُو أَنْ یَکُونَ لِی عِنْدَ اللَّهِ أَجْرٌ عَظِیمٌ)؛ "اما من امید پاداشی بزرگ از نزد پروردگار خویش دارم. "


امام، در بخشش از خلیفه زمان خود پیشی می گیرد

روزی خلیفه سوم در مسجد نشسته بود که مرد فقیری وارد مسجد شد، نزد او رفت و درخواست کمک کرد، عثمان به او پنج درهم داد، آن مرد نگاهی به سکه‌ها کرد و گفت: «مرا نزد کسی راهنمایی کن [تا کمک بیش‌تری به من کند].» عثمان او را به امام مجتبی(علیه السلام) که همراه حسین(علیه السلام) و عبدالله بن جعفر نشسته بودند، فرستاد و گفت: «نزد آن چند جوان برو و از آنها کمک بخواه.» فقیر نزد آنها رفت و نیاز خود را بیان داشت.


روش های تربیتی امام(علیه السلام) برای بخشش

امام حسن(علیه السلام) برای نمایاندن جنبه‌های تربیتی بخشش، از مرد پرسید: "إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَحِلُّ إِلَّا فِی إِحْدَى ثَلَاثٍ دَمٍ مُفْجِعٍ أَوْ دَیْنٍ مُقْرِحٍ أَوْ فَقْرٍ مُدْقِعٍ فَفِی أَیِّهَا تَسْأَلُ؟ کمک خواستن از دیگران، تنها در سه مورد رواست:

خون‌بهایی به گردن انسان باشد و توان پرداخت آن نداشته باشد، بدهی سنگینی داشته باشد و از عهده پرداخت آن برنیاید و همچنین درمانده‌ای باشد که دستش به جایی نرسد، تو کدام‌ یک از این سه دسته هستى؟"

مرد فقیر سبب نیازمندی خود را بیان کرد سپس امام حسن(علیه السلام)، 50 دینار طلا به او بخشید.

حضرت امام حسین(علیه السلام) نیز به پیروی از ایشان و نیز رعایت جایگاه امامت، 49 درهم و عبدالله بن جعفر نیز با همین انگیزه 48 درهم به او کمک کردند. عثمان با دیدن این جریان گفت: «این خاندان، کانون علم، حکمت و سرچشمه همه نیکی ها هستند.»


امام(علیه السلام) برآوردن نیاز دیگران را در هر حالی در اولویت قرار می‌داد

ابن عباس می‌گوید که با حضرت مجتبی(علیه السلام) در مسجدالحرام بودم، آن جناب در آنجا معتکف و مشغول طواف بود، نیازمندی نزد ایشان آمد و عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا! به فلان شخص، مقداری بدهکارم و از عهده قرض او بر نمی‌آیم. اگر ممکن است [مرا کمک کنید].» امام فرمود: «به صاحب این خانه! [و اشاره به کعبه کرد] متأسفانه در حال حاضر، پولی در اختیار ندارم.»

شخص نیازمند گفت: "ای فرزند رسول خدا! پس از او بخواهید که به من مهلت بدهد، چون مرا تهدید کرده است که اگر بدهی خود را نپردازم، مرا به زندان می‌اندازد. حضرت طواف خود را قطع کرد و همراه آن مرد به راه افتاد تا نزد طلبکارش بروند و از او مهلت بگیرند".

آن حضرت همواره دیگران را نیز بر خود مقدم می داشت و پیوسته با احترام و فروتنى با مردم برخورد می‌کرد.


سیره امام حسن(علیه السلام)، برگرفته از خط مشی پیامبر است

اما ویژگی های شخصیت بزرگ و عظیمی همچون امام حسن(علیه السلام) به سخاوت محدود نمی شود بلکه کاوش در زندگی این حضرت، سجایای این امام بزرگ را برجسته می سازد.

با این وصف باید اعلام کنیم که حضرت امام حسن مجتبی(علیه السلام) «مظلوم بزرگ تاریخ» است و شگفتا که این مظلومیت و غربت استمرار مظلومیت و غربت حضرت علی (علیه السلام) می باشد که جلوه هایی از آن در سرتاسر تاریخ متجلی گشته و یاران صدیق و پیروان خالص امامان شیعه را فرا گرفته و تلخی آن کام جانشان را می آزارد.

حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) دارای شخصیتی والا و ملکوتی با سجایای اخلاقی و سیره و روش های الهی و برگرفته از خط مشی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و امیرمومنان (علیه السلام ) بودند.


علم امام حسن(علیه السلام)

امام حسن (علیه السلام) در علم و دانش سرآمد روزگار خود بودند و معارف جامع الهی و تعالیم ناب قرآنی برمبنای عصمت به او منتقل شده بود و همگان از خرمن دانش وسیع و بینش عمیق ایشان خوشه چینی می کردند.


عبادت و خشوع امام(علیه السلام) در نماز

امام (علیه السلام) در عبادت و پرستش خداوند قادر متعال بسیار مراقب و منظم بودند و آنگاه که زمان نماز فرا می رسید رنگ رخسار آن حضرت زرد و اعضای بدنشان به ارتعاش می افتاد و این حالاتی بود که از عظمت خداوند و احساس حضور در محضر کبریایی اش به حضرت دست می داد.


جاذبه های رفتار اجتماعی امام حسن(علیه السلام)

تواضع و فروتنی امام حسن (علیه السلام) با بندگان خدا از دیگر مکارم اخلاق و جاذبه های رفتاری آن حضرت بود که همه را به محاوره و معاشرت و تعامل با این پیشوای معصوم مشتاق می نمود.

صبر و مقاومت نیز از مشخصه های بارز و از خصال زیبا و ملکوتی امام (علیه السلام) بود و آن حضرت به این وسیله در برابر شداید و سختی ها و ناگواری های فراوان که از همه سو جامعه اسلامی را فرا گرفته بود به تدابیر امور می پرداختند تا اسلام و امت اسلامی را از گزند آفات و مصائب روزگار مصون دارند و دشمنان را از غلبه بر دین و اضمحلال هویت اسلامی مسلمین مانع گردند.

وقار و متانت ورع و پارسایی ادب و سیرت نیکو شیرینی کلام و سخن زهد و وارستگی عفو و گذشت سخاوت و بخشندگی از دیگر خصال و صفات نیکو و پسندیده حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) می باشد.

در این میان سخاوت و انفاق های آن حضرت زبانزد است و دارای اشتهار تاریخی می باشد و نمونه های فراوانی از آن ضبط و ثبت گردیده است.

این صفت زیبا به گونه ای در رفتار و سیره روش امام (علیه السلام) تسری یافته و نمایان بود که بنابر مستندات تاریخی آن حضرت سه مرتبه همه اموال خود را در راه خدا میان فقرا و بینوایان تقسیم کردند.


منابع:

شبستان
زندگانی امام حسن(علیه السلام): سید هاشم محلاتی
حیاة امام حسن مجتبی(علیه السلام) بن علی (علیه السلام) - باقر شریف القریشی
زندگانی امام حسن(علیه السلام) از دیدگاه امام خمینی(ره)