اعداد نه تنها در زندگی مادی که در زندگی معنوی ما نیز حائزاهمیت فراوانند ، تعدا رکعات نماز ، تعداد تسبیحات اربعه ، تعداد تسبیحات حضرت فاطمه (س) و امثال اینها نشان می دهند که زندگی معنوی جدا از اعداد نیست.

منزلت اعداد منحصر به اعدادی نظیر پنج ، هفت ، دوازده وچهارده و چهل می شود که برای هریک دلیل یا دلایلی را ذکر کرده اند :

عدد پنج به دلیل 5 تن پیامبر اولوالعزم و 5 تن آل عبا،

عدد هفت به واسطه 7 آسمان و 7شهر عشق و 7 مرحله سلوک عارفان ، 7 دور طواف خانه خدا.

عدد دوازده به دلیل 12 معصوم و12 چشمه ایی که به معجزه حضرت موسی از دل سنگ جوشید ،

وعدد چهارده به دلیل 14 معصوم تقدس یافته اند ؛ به همین قیاس برای عدد چهل نیز باید دلایلی موجود باشد :

عقل آدمی در چهل سالگی به بالاترین کمال خود در حد استعداد هر فرد می رسد ،

حضرت رسول در سن چهل سالگی به رسالت مبعوث شدند ،

حضرت موسی چهل روز در کوه معتکف بود تا الواح هفتگانه را دریافت داشت ،

قوم بنی اسراییل به دلیل کفران نعمت و پرستش گوساله به سرگردانی چهل ساله محکوم شدند ،

و تخمیر طینت آدم ابوالبشر در 40 روز به اتمام رسید . عارفان وسالکان طریق حق چله نشینی را از همین آفرینش چهل روزه حضرت آدم اقتباس کردند ، سهروردی بیان می کند که : خداوند انسان را در چهل روز آفرید و هر روز صفتی به او اعطا کرد که هریک حجابی ومایه تعلق وی به دنیا بود تا اینکه در روز چهلم حجاب ها کامل و متراکم شد . در چله نشینی سالک یک به یک حجاب ها را می درد تا در روز چهلم انوار حق در وی تجلی می یابد . " هرچند اربعین از اعداد و کمیات است ولی در فرهنگ عرفان اسلامی این واژه کمّی در ارتباط با کیفیات مطرح می شود و لذا تکرار عمل تا چهل مرتبه تکمیل کننده ابعاد روحانی و عرفانی انسان را باعث می گردد ."(1)

سید مهدى بحرالعلوم در زمینه جایگاه عدد چهل فرموده است :

" خود به عیان دیده ام و به بیان دانسته ام كه این مرحله شریفه ، از مراحل عدد را خاصیتى خاص و تاثیرى مخصوص است ، در ظهور استعداد(ها) و تتمیم ملكات ، در طى منازل و قطع مراحل ."(2) خاصیت اربعین در ظهور فعلیت و بروزاستعداد و حصول صفات ملكه ،امرى است که در آیات واخبار بر آن تصریح شده است ، و در سلوك و خودسازى ، براى جلب فیوضات وانوارالهى ، چنانچه در قرآن و گفتار معصومین(ع ) و سیره اولیاء آمده است ، عدد اربعین دارای جایگاه ویژه و بلنداست ." در حقیقت عدد چهل سمبل آغازین تکامل ، مظهر کمال ، جلوه پختگی ، اعلام پشت سر گذاشتن مرحله خامی و نادانی ، نخستین مرحله هوشیاری ... می باشد "(3) به هر روی مثالهای فراوانی را می توان در اهمیت عدد چهل در آیات و روایات یافت ولی در نهایت همانند بسیاری موارد که برای انسان نامکشوف است سّر عدد چهل نیز برای ما نامشخص است . چه فلسفه وحکمتی در این نهفته است که چهل روز بعداز در گذشت فردی ،خویشان وی گرد هم آمده و به عزاداری می پردازند ؟ اگر هدف تنها یادآوری نام آن تازه گذشته است ، چرا 30 روز یا 50 روز یا هرعدد دیگری را برای این امر اختصاص نداده اند ؟ در عدد چهل چه سری نهفته است وبعد از گذشت این چهل روز چه روی می دهد و بایستی روی می داده است ؟ شاید پس از گذشت این مدت انسان به روشن بینی نسبت به آن رویداد دست می یابد ، غبار اندوه اندکی برخاسته وقدرت تحلیل سربرمی آورد وبه انسان مجال می دهد به بازبینی آنچه گذشته بپردازد . شاید برگزاری مراسم اربعین برای امام حسین برای بازبینی وتحلیل واقعه عاشورا و زنده نگاه داشتن آن معمول شده است تا با روشن بینی وقدرت تحلیل واقعه عاشورا بررسی و تشریح گردد ، واقعه ایی که اگر بگوییم همانند قرآن دارای لایه های متعدد وبیشمار است گزافه نگفته ایم و به بیراهه نرفته ایم . به هر روی اربعین خورشید آسمان شهادت و راه منیر هدایت در راه است ، در این روز وایام بکوشیم تا به دور از تحریفات واحساساتی گری های افراطی آن امام راستین را بشناسیم و به مدد نفس قدسی اش بر هدف انسانی آن بزرگمرد همه دورانها آگاهی یابیم .

پی نوشت :

1و و2و3: آشتیانی ، محسن ، اسرار عدد چهل در قرآن و روایات .

خطبه زینب كبرى(علیهاالسلام) در دربار یزید

حضرت زینب عقیله بنى هاشم(علیها‏السلام) وقتی دید كه جسارت و بى حیائى یزید از حد گذشته، و از طرف دیگر جوّ و فضاى مجلس را بسیار مناسب دید بپا خاست و خطبه‌ای غرّا خواند و فرمود:

الحمدلله رب العالمین و صلى الله على رسوله و آله اجمعین، صدق الله كذلك یقول «ثم كان عاقبة الذین اساؤا السؤى ان كذبوا بآیات الله و كانوا بها ستهزون»... (1)

سپاس خدایى شایسته است كه پروردگار جهانیان است و درود خدا بر پیامبر و خاندان او باد! خداى تعالى راست گفت كه فرمود: "عاقبت آنان كه كار زشت كردند، این بود كه آیات خدا را تكذیب نموده و آن را به سخره گرفتند."

اى یزید! اكنون كه به گمان خویش بر ما سخت گرفته‏اى و زمین و آفاق آسمان و راه چاره را به روى ما بسته‏اى، و ما را همانند اسیران به گردش در آوردى، مى‏پندارى كه خدا تو را عزیز و ما را خوار و ذلیل ساخته است؟! و این پیروزى به خاطر آبروى تو در نزد خداست؟! پس از روى كبر مى‏خرامى و با نظر عُجب و تكبر مى‏نگرى! و به خود خرم و شادان مى‏بالى كه دنیا به تو روى آورده، و كارهاى تو آراسته و حكومت ما را به تو اختصاص داده است! اندكى آهسته‏تر! آیا كلام خداى متعال را فراموش كرده‏اى كه فرمود:

«گمان نكنند آنان كه به راه كفر رفتند مهلتى كه به آنان دهیم به حال آنان بهتر خواهد بود، بلكه مهلت براى امتحان مى‏دهیم تا بر سركشى بیفزایند و آنان را عذابى است خوار و ذلیل كننده.

اى پسر آزادشده جد بزرگ ما! آیا از عدل است كه تو زنان و كنیزان خود را در پرده بنشانى و ناموس رسول خدا(صلى الله علیه و آله و سلم) را اسیر كرده و از شهرى به شهر دیگر ببرى؟! گرده آبروى آنها را بدرى و صورت آنان را بگشایى كه مردم چشم به آنها دوزند، و نزدیك و دور و فرومایه و شریف، چهره آنها را بنگرند؛ از مردان آنان كسى به همراهشان نیست، نه یاور و نه نگهدارنده و نه مددكارى.

چگونه مى‏توان امید بست به دلسوزى و غمگسارى كسى كه مادرش جگر پاكان را جویده و گوشتش از خون شهیدان روئیده؟! و این رفتار از آن كس كه پیوسته چشم دشمنى به ما دوخته است بعید نباشد، و این گناه بزرگ را چیزى نشمارى، و خود را بر این كردار ناپسند و زشت، بزهكار نپندارى، و به اجداد كافر خویش مباهات و تمناى حضورشان را كنى تا كشتار بیرحمانه تو را ببینند و شاد شوند و از تو تشكر كنند! و با چوب بر لب و دندان ابى عبدالله سید جوانان بهشت مى‏زنى! و چرا چنین نكنى و نگویى كه این جراحت را ناسور كردى و ریشه‏اش را ریشه‌كن ساختى و سوختى و خون فرزندان پیامبر(صلى الله علیه و آله) را - كه از آل عبدالمطلب و ستارگان روى زمین بودند - ریختى و اكنون گذشتگان خویش را مى‏خوانى.

شكیبائى باید كرد كه دیرى نگذرد كه تو هم به آنان ملحق شوى و آرزو كنى كه ‏اى كاش دستت خشك شده بود و زبانت لال و آن سخن را بر زبان نمى‌آوردى و آن كار زشت را انجام نمى‌دادى!

بارالها! حق ما را بستان و انتقام ما را تو بگیر و بر این ستمكاران كه خون ما ریخته‏اند خشم و عذاب خود را فرو فرست!

به خدا سوگند اى یزید! كه پوست خود را شكافتى و گوشت بدن خود را پاره پاره كردى؛ و رسول خدا را ملاقات خواهی كرد با آن بار سنگینى كه بر دوش دارى، خون دودمان آن حضرت را ریختى و پرده حرمت او را دریدى و فرزندان او را به اسیرى بردى، در جایى كه خداوند پریشانى آنان را به جمعیت مبدل كرده و داد آنها را بستاند، «و مپندار آنان كه در راه خدا كشته شده‏اند مرده‏اند بلكه زنده و نزد خدا روزى مى‏خورند» همین بس كه خداوند حاكم و محمد(صلى الله علیه و آله) خصم اوست و جبرئیل پشتیبان اوست و همان كس كه راه را براى ستمكاران چه بد پاداشى است، و خواهد دانست كه كدام یك از شما بدتر و سپاه كدام یك ناتوان‌تر است.

اگر مصائب روزگار با من چنین كرد كه با تو سخن گویم، اما من ارزش تو را ناچیز و سرزنش تو را بزرگ مى‏دانم و تو را بسیار نكوهش مى‏كنم، چه كنم؟!

دیده‏هاى گریان و دلها سوزان است، بسى جاى شگفتى است كه حزب خدا به دست حزب شیطان كشته شوند، و خون ما از پنجه‏هاى شما بچكد، پاره‏هاى گوشت بدن ما از دهان شما بیرون بیفتد و آن بدن‌هاى پاك و مطهر را گرگ‌هاى وحشى بیابان دریابند و گذرگاه دام و ددان قرار گیرد!!

آنچه امروز غنیمت مى‏دانى فردا براى تو غرامت است، و آنچه را از پیش فرستاده‏اى، خواهى یافت، خدا بر بندگان ستم روا ندارد، به او شكوه مى‏كنم و بر او اعتماد مى‏جویم، پس هر نیرنگى كه دارى بكن و هر تلاشى كه مى‏توانى بنما و هر كوششى كه دارى به كار گیر، به خدا سوگند یاد ما را از دلها و وحى ما را محو نتوانى كرد، و به جلال ما هرگز نخواهى رسید و لكه ننگ این ستم را از دامن خود تنوانى شست؛ رأى و نظر تو بى اعتبار و ناپایدار و زمان دولت تو اندك و جمعیت تو به پریشانى خواهد كشید، در آن روز كه هاتفى فریاد زند: الا لعنة الله على القوم الظالمین و الحمدالله رب العالمین.

سپاس خداى را كه اول ما را به سعادت و آمرزش و آخر ما را به شهادت و رحمت رقم زد و از خدا مى‏خواهم كه آنان را اجر جزیل عنایت كند و بر پاداش آنان بیفزاید، خود او بر ما نیكو خلیفه‏اى است، و او مهربان‌ترین مهربانان است و فقط بر او توكل مى‏كنیم.

تصمیم یزید

آنگاه یزید رو به شامیان كرد و گفت: نظر شما درباره این اسیران چیست؟ ایشان را از دم شمشیر بگذرانیم؟

یكى از ملازمان او گفت: ایشان را بكش.

نعمان بن بشیر(2) گفت: ببین اگر رسول خدا(صلى الله علیه و آله) بود با آنان چه مى‏كرد، همان كن.(3)

امام باقر(علیه‏السلام) فرمود: آنان زیرك و عاقل بودند، و اینان فریفته شده و نادان! چرا كه جز ناپاكان، پیامبران و فرزندان آنان را كسى نمى‌كشد!

یزید سر به زیر انداخت، پس دستور داد آنان را از مجلس بیرون برند.(5)

بعد از سخنرانی غرّای زینب كبری، فاطمه و سكینه دختران امام حسین(علیه‏السلام) كه به سر پدر نگاه مى‏كردند دیگر تاب تحمل نداشتند، فاطمه فریاد كشید: «یا یزید! بنات رسول الله سبایا؟!»؛ «ای یزید! دختران پیامبر را اسیر مى‏كنى؟! كه دیگر بار صداى ناله و گریه حاضران بلند شد و زمزمه‏هاى اعتراض از اطراف مجلس به گوش مى‏رسید.

یزید كه جوّ مجلس را به شدت علیه خود مى‏دید، رو به دختران امام حسین(علیه‏السلام) كرد و گفت: «ابنة اخى! انا لهذا كنت اكره»؛ «اى دختر برادرم! من بدانچه كرده‏اند، راضى نبودم.»(6) به قولى به ابن مرجانه بد گفت و همه چیز را به او نسبت داد!(7)

بهر حال دستور داد تا سر مقدس امام حسین(علیه‏السلام) را در قصر بیاویزند(8) و اهل بیت را به خانه‏اى كه براى آنها آماده شده بود، ببرند، و على بن الحسین(علیهما‏السلام) نیز با آنان بود، و آن خانه در كنار قصر یزید بود.(9)

صداى ناله جانگداز زنان و دختران اهل بیت(علیهم ‏السلام) همه جا را پر كرده بود و مردم شام با ایشان هم‌ناله شده بودند. زنان یزید، دختران معاویه و ابوسفیان نیز زیور آلات خود را به دور افكندند و لباس عزا پوشیده و در كنار اهل بیت(علیهم ‏السلام) به ناله و عزا پرداختند.(10)

پی‌نوشت‌ها:

1- سوره روم،10.

2- نعمان بن بشیر، از انصار است و پدرش بشیر بن سعد از اصحاب رسول خداست. او امیر كوفه بود در زمان معاویه، و در سال 65 در حمص به قتل رسید.

3- قمقام زخار، ص 565.

4- سوره اعراف، 111.

5- اثبات الوصیة، مسعودی، 170.

6- قمقام زخار، ص 526.

7- بدیهى است كه این برخورد و موضعگیرى یزید، پس از رسوا شدن و بیان حقائق توسط اهل بیت (علیهم ‏السلام) بوده است، زیرا كه ابتدا خاندان امام حسین(علیه‏السلام) را همانگونه كه ذكر شد در حالى كه با زنجیر به یكدیگر بسته شده بودند، به مجلس یزید وارد كردند و او بر خود مى‏بالید و اشعار كفرآمیز مى‏خواند و چوب بر لبان امام(علیه‏السلام) مى‏زد!

8- جلاء العیون، شبر، ج 2، ص263.

9- ارشاد شیخ مفید، ج 2، ص122.

10- قمقام زخار، ص 571. بعید نیست كه ورود اهل بیت به دستور یزید به حرمسراى او، به خاطر این بوده است كه مى‏خواسته بر خود ببالد كه من بر حسین و یارانش پیروز شدم و این اهل بیت اویند كه اینگونه آنان را اسیر ساخته و به شام آورده‏ام! گویا در گذشته عادت بر این بوده است كه افراد خانواده دشمن شكست خورده را پس از اسارت به نزد خانواده كسى كه بر او پیروز شده بود، مى‏بردند تا قدرت‌نمایى كرده باشد.

برگرفته از كتاب قصّه كربلا، على نظرى‏منفرد(با تصرف)